جايگاه ايران در سند چشم انداز
بررسي شاخص توليد ناخالص داخلي)ْGDP)
در اين مطالعه به بررسي توليد ناخالص داخلي ايران (GDP) و مقايسه روند آن با ساير كشورها پرداخته مي‌شود.
اینکه در مورد هر شاخص از چه واحدی بهره جسته شود ( به عنوان مثال میلیون دلار یا میلیارد دلار برای شاخص GDP)، از جستجو در سایت های مختلف آماری و انتخاب معمول ترین گزینه رایج برای آن شاخص استفاده شده است.
جدول GDP  کشورهای منطقه:




با مقایسه تولید ناخالص داخلی و تولید ناخالص ملی مشاهده می شود جایگاه کشورها در دو شاخص تقریبا یکسان بوده و تنها تغییرات جزیی در آن مشاهده می شود. مثلا کشورامارات که اطلاعات GNI آن در بانک های جهانی موجود نبود، در جدول GDPبین 26 رتبه مقایسه شونده رتبه چهارم را کسب نموده وبعد از ایران در جایگاه 4 منطقه قرار گرفته است. همچنین کشور قطر که مانند امارات اطلاعاتش موجود نبود، در جدول GDP بعد از متوسط منطقه  و قزاقستان رتبه 11 را کسب کرده است.
تحلیل وضعیت ایران در تولید ناخالص داخلی
- مقایسه جایگاه ایران در جدول GDP به تنهایی،  نشان دهنده جایگاه سوم ایران در منطقه با وجود پیشتاز بودن کشورهای ترکیه و عربستان می باشد و اعداد و ارقام نشان دهنده این است که اگرچه ترکیه رتبه اول و ایران رتبه سوم را داراست، میزان GDP کشور ترکیه به طور متوسط از 2 برابر میزان GDP کشور ایران نیز بیشتر می باشد (2.3=) (ر.ک جدول بالا)

ایران    2.3 = ترکیه         590,479= ترکیه  
255,564= ایران   

از طرف دیگر اختلاف کشور اول و آخر جدول بارز بوده و متوسطGDP  کشور اول منطقه   160.4   برابر کشور آخر منطقه می باشد.
590,479) میلیون دلارکشور ترکیه   در مقابل      3,679 میلیون دلار کشور قرقیزستان)
و ازآنجایی که شاخص GDP یکی از مهمترین شاخصهای اقتصادی درارزیابی وضعیت اقتصادی کشورهاست، این عدد نشانگر شکاف بزرگ اقتصادی بین کشورهای منطقه است.
کشور ایران در تمام سالهای مورد مطالعه جایگاه سوم خود را در منطقه حفظ کرده و همانگونه که کشور بعدی در هیچ سالی توان رسیدن به عدد GDP کشور ایران را نداشته، ایران نیز در هیچ سالی نتوانسته از کشور مافوق خود پیشی گرفته و یا حداقل خود را به آن برساند.


نمودارهای مربوطه GDP :    


در یک نگاه کلی، نکته قابل توجه افت نمودار اکثر کشورها از سال 2008 ، و  سپس صعود مجدد آنها از سال 2009 می باشد.(در مورد برخی از کشورها روند بعد ازسال 2009 برای قضاوت موجود نبوده و نمودار متوسط منطقه همچنان روند نزولی داشته که ممکن است به دلیل فقدان اطلاعات برخی کشورها در سال 2010 باشد.)
در این میان روند نمودار کشور مصر بیش از همه جلب توجه می کند. این کشور نه تنها تحت تأثیر افت سال 2008 قرار نگرفته بلکه علاوه بر شیبی همواره صعودی نکته جالب آن افزایش شیب نمودار بین هر دو سال نسبت به شیب آن بین 2 سال گذشته است. (شیب نمودار در هیچ دو نقطه ای کمتر از دو نقطه قبل نشده است.) بدین معنی که همواره نرخ رشد میزان GDP این کشور بیشتر از نرخ رشد آن نسبت به سال گذشته بوده است.
بدین گونه است که کشور مصردر طی سالهای مورد مطالعه با شیب تند و همواره صعودی نمودار وشیب افزاینده بین هر 2 نقطه نسبت به دو نقطه قبل، توانسته از دو کشور پاکستان و فلسطین اشغالي پيشي گيرد و خود را از جایگاه هفتم منطقه در سال 2004 به جایگاه پنجم در سال 2010  برساند.   بدین ترتیب به نظر می رسد در آینده نزدیک این کشور می تواند به رقیبی جدی برای کشورهای اول منطقه به ویژه ایران که فکر جایگاه اول منطقه را در سند چشم انداز خود می پروراند تبدیل شود.
از بین کشورهای منطقه علاوه بر مصر تنها دو کشور لبنان و ازبکستان نمودارشان وضعیتی مشابه شیب نمودار کشور مصر داشته، اما شیب نمودارشان به اندازه کشور مصر تند نبوده است.
مقایسه بهترین، بدترین، کشورایران و متوسط منطقه:

چنانچه در نمودار پیداست کشور ترکیه نه تنها بالاترین کشور منطقه در تمام این سالها بوده (علی رغم افت بین سالهای 2008 و 2009)، بلکه با حفظ فاصله بسیار زیاد از کشورهای پس از خود مقتدرانه جایگاه اول خود را حفظ کرده و این کار رسیدن به نرخ این کشور و رقابت با آن را برای سایر کشورها دشوار ساخته است، چه برسد به پیشی گرفتن از آن که هدف کشورما درچشم انداز 1404  می باشد.
(با استناد به جداول بالا، متوسط GDP کشور ترکیه  1.6 برابر کشورعربستان (کشور دوم) ،  2.3 برابر کشورایران (کشور سوم) ، 6 برابر متوسط منطقه و 160 برابر کشور آخر(قرقیزستان) است.)


* در نمودارزیر، کشور دوم منطقه (عربستان)  نیز برای تحلیل های بهتر به نمودار اضافه شده است.

چنانچه قابل مشاهده است هرسه کشور اول منطقه با شیبی صعودی و تقریبا در یک سطح تا سال 2008 با افزایش نرخ GDP مواجه بوده و پس از آن با یک افت در میزان GDP روندشان تغییرکرده است. آنچه در اینجا مهم و قابل ذکراست، تندتر بودن شیب نزولی کشور عربستان (جایگاه دوم) نسبت به شیب نمودار کشور ایران (جایگاه سوم) می باشد که متاسفانه عدم وجو دیتا پس از سال 2009 امکان قضاوت صحیح را در مورد آینده شاخص GDP این دو کشور از ما سلب می کند. اما آنچه قابل بیش بینی است، با توجه به نمودارها و روند این 2 کشور، احتمال پیشی گرفتن کشور ایران از کشورعربستان درشاخص GDP با توجه به تندتر بودن شیب نزولی کشور عربستان دور ازذهن به نظر نمی رسد. اگرچه هدف ما در سند چشم انداز رسیدن به جایگاه اول منطقه بوده و چنانچه ذکر شد با توجه به فاصله زیاد نمودار کشور ما از کشور ترکیه این امر امری بسیارخطیر و دور از ذهن به نظر می رسد؛ مگر اینکه شیب نمودار GDP  ایران با یک روند صعودی مثبت بسیار فراتراز حد انتظار پیش رود(عدم وجود اطلاعلات سال 2010 قضاوت را مشکل ساخته است.)
در این بین کشور قرقیزستان نه تنها همواره جایگاه خود را به عنوان کشور آخر در منطقه حفظ نموده ، بلکه کمترین شیب نمودار را نیز در بین کشورهای منطقه دارا بوده است. و این خود نوعی دامن زدن به باقی ماندن در جایگاه آخر منطقه است؛ و این در حالی است که کشور اول منطقه (ترکیه) بالاترین شیب نمودار را نیز دربین کشورهای منطقه داراست.

بررسی سرعت رشد و شیب کشورهای منطقه


از آنجایی که آمار مربوط به جهان در شاخص  GDPبسیار ناقص بوده و فقط اطلاعات سال 2004 آن موجود می باشد، در مقایسه روندها نیز  نمی توان از آن بهره جست.
اما بررسی روند کشورهای کمتر توسعه یافته و مقایسه روند آنها با ایران و سایر کشورهای منطقه به ما می رساند:

شیب نمودار این کشورها از شیب نمودار کل کشورهای منطقه به جز ترکیه بیشتر بوده (334564= تفاضل ) و این نشان دهنده رشد اقتصادی این کشورها در سالهای اخیر می باشد که نکته قابل توجهی است برای کشورهایی نظیر ایران که جزو کشورهای کمتر توسعه یافته نبوده اما رشد GDP آنها کمتر از کشورهای کمتر توسعه یافته می باشد.


1- با فرض ثابت ماندن جایگاه کشورهایی که اطلاعات سال 2010 آنها در دست نیست.
2-   محاسبه شیب نمودارها با تفاضل عدد آخر و اول هر نمودار به دست آمده که جدول آن در صفحه بعد ضمیمه شده است.
3- اگرچه روشهای تخصصی برای محاسبه شیب نمودارها موجود می باشد، ساده ترین راه که ما را به جواب درست می رساند روش فوق الذکر است.